Ləman Mehtiyeva - BANM, Kimya Mühəndisliyi (tədris ingilis dilində)

Kimdir və harada oxuyur

Mən Mehdiyeva Ləman. Bakı Ali Neft Məktəbində kimya mühəndisliyi üzrə dördüncü kurs tələbəsiyəm. Hal-hazırda əsas fokusum mühəndislik təhsili olsa da, eyni zamanda layihələr və startuplarla maraqlanıram.

İxtisas seçimi: doqquzuncu sinifdən gələn hekayə

Əslində heç vaxt kimyaçı olacağımı düşünməzdim. Mənə bir az maraqsız ixtisas kimi gəlirdi. Ancaq doqquzuncu sinifdə məktəbdə fərqli reaksiyalar və qurğular düzəltmə şansım oldu. Onda gördüm ki, öyrəndiyin nəzəri biliklər real alətlərə və proseslərə çevrilə bilir. Kimya mənə maraqlı gəlməyə başladı.

Universitetləri araşdırdım, müəllimlərlə tanış oldum və Bakı Ali Neft Məktəbi mənə təqdim olundu. Burada kimya mühəndisliyini həm nəzəri, həm praktiki cəhətdən tədris etdiklərini gördüm. Məktəbimizdə əvvəlcədən BANM-ə qəbul olan tələbələr vardı, onlardan və BANM-in saytındakı əlaqə nömrələrindən geniş məlumat aldım — dərslər və yay təcrübələri barədə danışdılar, bu da məni cəlb etdi.

Bal və qrup: rəqabət, ödəniş və kredit fondu

Qəbul imtahanlarında 637 bal toplamışdım. Ödənişli əsaslarla təhsil 580 bal, ödənişsiz əsaslarla təhsil isə 665 bal idi. Qrup yoldaşlarımın balı 580–680 arasında dəyişirdi — yəni çox rəqabətli bir qrupumuz var idi.

Amma realda balın önəmi yoxdur. Bal sadəcə universitetin qapısını açmaq üçündür. Sonra bacarıqlara baxılır: özünü nə qədər qabağa çəkə bilirsən, layihələrdə nə qədər iştirak edirsən. Universitet özü səni davamlı sövq edir ki, fərqli layihələrdə iştirak edəsən, beləliklə bal geri plana keçir.

Mən ödənişli əsaslarla təhsil alıram. İllik 4500 manat təhsil haqqımız var, amma tələbə sayına və ixtisasa görə dəyişə bilər. Mən qəbul olduğum il Tələbə Kredit Fondu yaradılmışdı və yüksək ortalaması və ya yüksək balı olan tələbələrə güzəşt tətbiq olunurdu — hər semestr təhsil haqqımı onlar qarşılayırdı. Krediti universiteti bitirdikdən iki il sonra ödəməyə başlayırsan: bu, magistr və iş tapmaq üçün vaxt verir. 91 və yuxarı ortalama ilə qurtarsan, məbləğdə əlavə güzəşt tətbiq olunur.

Təqaüd isə ödənişli və ya ödənişsiz oxumağa baxmır. Hər qrupda ortalamasına görə ilk 20–30 nəfərə təqaüd verilir.

İngilis dili və foundation

Mən də çətin olacağını düşünürdüm. Ancaq foundation çox kömək etdi. Bir il boyunca hər gün ingilis dili dərsləri gördük, sonunda IELTS imtahanı verdik. Növbəti semestrə keçmək üçün minimum 6 bal lazım idi. Ona görə də ingilis dili baryer deyildi, bir il ərzində bizə tədris olunmuşdu.

Foundation ilində biz əsasən Python proqramlaşdırma dili və ingilis dili keçdik. İkinci kursdan artıq ixtisas fənlərimiz başladı. Qeyri-ixtisas fənləri çox azdır — tarix, nitq mədəniyyəti və biznes keçmişik, başqa demək olar yoxdur.

İmtahanlar: yazılı, intensiv semestr

Bizdə bütün imtahanlar yazılıdır, test demək olar ki, yoxdur. Bizə əvvəlcədən düşəcək sual tipləri və ya əzbərlənəcək material verilmir. Bütün materialı oxuyub imtahana giririk.

Semestr çox intensiv keçir: sentyabrın 15-i başlayır, dekabrın əvvəllərində bitir, bir həftəlik fasilə, sonra iki həftəlik imtahan sessiyası. Yanvarın sonunda yeni semestr başlayır, aprelin sonuna qədər final imtahanları bitir. May istirahət, sonra iyun-iyul-avqust boyu yay təcrübə proqramı və hesabat-təqdimat dövrü olur.

Müəllimlər, karyera mərkəzi və innovasiya şöbəsi

Münasibətimiz əsasən dərsdən kənar formalaşır. 50 dəqiqəlik dərsdə sadəcə dərslə məşğul oluruq. Amma dərsdən kənar 60–70% tələbənin fərqli layihələri var, müəllimlərlə bərabər işləyirik, həm hörmət, həm yaxınlıq yaranır. Müəllimlər tələbənin potensialını tanıdıqdan sonra ona uyğun təcrübə proqramları və yarışlar tövsiyə edirlər.

Universitetdə innovasiyalar şöbəsi var — yarışlar və startuplarla bağlı elanları bizə göndərir. Karyera mərkəzi isə fərdi konsultasiyalar keçirir, gələcək planları, təcrübə və iş yerləri barədə kömək edir.

Təcrübə proqramları: SOCAR, Azərkimya, Socar Polymer

Biz ikinci kursdan istehsalat təcrübələrinə başlayırıq. İkinci kursda Socar Downstream-də iki aylıq yay təcrübəsində olmuşdum. Üçüncü kursda Azərkimya-da, bu il dördüncü kursda Socar Polymer-də təcrübə proqramımız olacaq.

Bu təcrübələr nəticəsində zavodda bütün prosesi başa düşürük. Sonra ingilis dilində 30–50 səhifəlik hesabatlar yazırıq, təqdimatlar edirik. Təqdimatlara həmin müəssisələrdən mühəndislər gəlir və feedback verirlər. Biznes-maliyyə kimi ixtisaslar isə konsalting şirkətlərinə və ofis mühitinə yönəlir.

Təqaüd proqramları: Yusifzadə, Məmmədəliyev, SOCAR

Neft-qaz mühəndisliyi ixtisası üçün Xoşbəxt Yusifzadə təqaüdü var, beşinci kursda ortalamaya görə verilir. Kimya mühəndisliyi üçün isə Yusif Məmmədəliyev təqaüdü mövcuddur — beşinci kursda ən yüksək ortalamalı iki-üç tələbəyə təqdim olunur. Digər ixtisaslar üçün də bu tipli təqaüdlərin açılması gözlənilir.

Universitetdən əlavə SOCAR Gənc İstedadlar və çalışan tələbə təqaüd proqramları var, BANM-dən bir çox tələbə qəbul olub. Proses çox rəqabətlidir. BP-nin Future Female təqaüdünü qazanan qrup yoldaşlarım da olub. Kimya ixtisasında sualların iki və ya bir səhv etməyə şansın var — yoxsa avtomatik kəsilirsən. Bir-iki sual real fərq edir.

Sosial fəaliyyət və klublar

Universitetimizdə 40-a yaxın tələbə klubu var. Ən fəallarından biri SPE (Society of Petroleum Engineers) — kimya və neft-qaz mühəndisliyi üzrə dərs kursları keçir. Bir müddət Art Club prezidenti idim. Hal-hazırda Hult Prize klubunun kompüter departamentinin direktoru olaraq fəaliyyət göstərirəm — bu qlobal startup yarışıdır, Azərbaycan nümayəndəliyi bizdə yerləşir və fəaliyyət sonunda beynəlxalq sertifikat verilir.

İlk könüllülüyümü AIESEC Azərbaycan-da etmişəm. Azərbaycandakı insanlarla danışıb xaricdəki layihələri onlara tövsiyə edirdik. Mənim danışdığım bir nəfər Serbiyada iki illik civil engineer layihəsinə getmişdi.

Layihələr: Metaist və Equalight

İki layihənin təsisçisiyəm. Metaist layihəsi sənaye sularının tərkibini təmizləyir və onları yenidən sənayeyə qaytarır. Azərbaycandakı yarışlarda birinci və ikinci yerləri qazanmışıq, Özbəkistanda layihənin məqaləsi dərc olunub, keçən il Teknofest İstanbul-da dördüncü olmuşuq.

İkinci layihəmiz Equalight dörd-beş aylıq fəaliyyət göstərir və batareya elektrolitləri hazırlayır — batareyaların ömrünü artırır və yanğına qarşı stabilliyini gücləndirir. Bu layihə Kobya-nın yeddinci qrant müsabiqəsinin qalibidir. Həmçinin Amerika tərəfindən Gürcüstanda keçirilən GETEC Innovate inkubasiya proqramını uğurla tamamladı. Ora Azərbaycandan yeddi startup seçilmişdi, beşi BANM-dən idi və biri birinci yer tutdu.

Magistr, xaricdə təhsil və yaşıl kimya

Magistratura hazırlığını planlayıram. Əgər Azərbaycanda qalsam, BANM-də davam etmək istəyirəm. Xaricə getsəm, Böyük Britaniya və Çin kimi innovasiya sahəsində inkişaf etmiş yerlərdə təhsil almaq istəyirəm.

Böyük Britaniyada British Council Women in STEM təqaüdü var — yaşayış və universitet xərclərini qarşılayır və sonra iki il orada işləmək imkanı verir. Dövlət proqramı da bənzər şərtlərdədir: təhsildən sonra Azərbaycana qayıtmaq və burada müəyyən müddət işləmək lazımdır.

Gələcəkdə innovasiya və yaşıl kimya sahəsinə yönəlmək istəyirəm. Yaşıl kimya cari kimyəvi həlləri bioloji və ekofriendly formaya çevirməyə yönəlmiş yanaşmadır. COP-29-dan sonra Azərbaycan karbon emissiyalarını azaltmağa yönəlmiş layihələrə daha çox ehtiyac duyur, ona görə bu sahədə inkişaf və tələbat var.

İş imkanları və rəqabət

Hər sahədə olduğu kimi rəqabət çoxdur. Azərbaycanda kimya mühəndisliyini neft-qaz mühəndisliyi, proses mühəndisliyi, polimer mühəndisliyi istiqamətlərinə yönəltmək olar — SOCAR Polymer istehsalat müəssisəsi var. Xaricdə isə innovasiya və biotexnologiya kimi sahələrə də keçid mümkündür.

Abituriyent və tələbəyə son söz

Abituriyentlərə: mütləq şəkildə məktəb dərslərinə qulaq asın. Məktəbdəki zəiflik universitetdə həmin dərsi görəndə çox çətinləşir, sonradan fiks etmək çətin olur. İmtahandan yaxşı hazırlaşın və vaxt olsa kitab oxuyun.

Tələbələrə: ilk kurslardan dərsi yaxşı oxuyun, yuxarı kurslarda dərsin növbəti versiyalarını öyrənmək çətinləşir. İş üçün doğru yerdə, doğru zamanda olmaq, doğru adamlarla danışmaq və düzgün komanda çox şeyi həll edir. Network vacibdir — yaxşı oxuyan tələbələrlə dostluq sənin də keyfiyyətini qaldırır.

Ləmanə təşəkkür, oxuculara uğurlar.